เช็คลิสต์สุขภาพจิตคุณแม่ : อารมณ์เปลี่ยนแปลงง่ายแบบนี้ ปกติหรือไม่?

เช็คลิสต์สุขภาพจิตคุณแม่ : อารมณ์เปลี่ยนแปลงง่ายแบบนี้ ปกติหรือไม่?

อาการอารมณ์เปลี่ยนแปลงง่าย และความรู้เศร้าระหว่างการตั้งครรภ์ หรือภายใน 1 ปีหลังคลอดอาจเกิดขึ้นได้กับคุณแม่ทุกคน ทุกช่วงอายุ ทุกช่วงรายได้ และทุกชาติพันธุ์

คุณแม่สามารถใช้เช็คลิสต์นี้เพื่อช่วยติดตามอารมณ์และอาการของตนเอง เพื่อจะได้รู้ว่าอาการที่เป็นอยู่นี้ปกติหรือไม่

• เช็คลิสต์สุขภาพจิตคุณแม่

คำถามด้านล่างนี้คือคำถามที่คุณแม่อาจถามตัวเองได้

● รู้สึกซึมเศร้า หรือไม่มีความรู้สึกเลยหรือเปล่า?

● รู้สึกสิ้นหวังบ้างไหม?

● รู้สึกไม่สนใจในตัวลูกหรือเปล่า?

● รู้สึกว่าไม่สามารถตั้งสมาธิกับสิ่งที่ทำหรือไม่?

● รู้สึกว่าความคิดไม่แจ่มชัดหรือไม่?

● รู้สึกกระวนกระวาย หรือวิตกกังวลไหม?

● รู้สึกใจสั่นบ้างไหม?

● รู้สึกโกรธบ่อยๆ หรือหงุดหงิดง่ายไหม?

● รู้สึกมึนงงบ่อยๆ หรือไม่?

● นอนหลับยากเมื่อลูกหลับหรือไม่?

● มีความวิตกกังวลมาก หรือกลัวมากหรือไม่? (เช่น กลัวเรื่องสุขภาพของลูก หรือความปลอดภัยของลูกน้อย) 

● เห็นภาพความทรงจำในช่วงที่ตั้งครรภ์ หรือตอนคลอดลูกหรือไม่?

● คุณพยายามหลีกเลี่ยงสิ่งที่เกี่ยวข้องกับการคลอดลูกหรือไม่?

● มีความคิดที่น่ากลัวหรือไม่อยากคิดถึงหรือไม่?

● รู้สึกว่าอยากทำกิจกรรมหนึ่งซ้ำ ๆ เพื่อลดความวิตกกังวลหรือไม่?

● รู้สึกไม่อยากนอนหลับ แต่สามารถทำกิจกรรมต่าง ๆ ได้หรือไม่?

● รู้สึกคึกและมีแรงมากกว่าปกติหรือไม่?

● มองเห็นสิ่งที่คนอื่นมองไม่เห็น หรือได้ยินเสียงที่คนอื่น ๆ ไม่ได้ยินหรือไม่?

● มีความคิดอยากทำร้ายตัวเองหรือทำร้ายลูกบ้างไหม?

เช็คลิสต์เหล่านี้ไม่ใช่เครื่องมือในการวิเคราะห์ แต่เป็นเพียงคำแนะนำคร่าว ๆ ที่จะช่วยให้คุณแม่สำรวจสุขภาพจิตใจของตนเองเพื่อให้ทราบว่าสมควรต้องขอความช่วยเหลือหรือไม่ หากตอบว่าใช่ในหนึ่งข้อหรือมากกว่า คุณแม่อาจมีอาการของความผิดปกติทางจิตใจ หรือมีปัญหาในใจที่อาจต้องแก้ไข ควรขอความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญ เพื่อรับการวินิจฉัยและรักษา

• ปัจจัยเสี่ยง

การรู้ถึงปัจจัยเสี่ยงที่จะทำให้เกิดอาการซึมเศร้าหลังคลอด และอาการผิดปกติทางจิตต่าง ๆ จะช่วยให้คุณแม่สื่อสารกับคนในครอบครัวและผู้ให้บริการทางการแพทย์ได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น คนรอบข้างจะได้วางแผนการดูแลที่ครอบคลุมมากขึ้นให้คุณแม่ได้ คุณจะมีความเสี่ยงในการเกิดอาการซึมเศร้าหลังคลอดได้หากมีปัจจัยต่อไปนี้

● เคยเป็นโรคซึมเศร้าหรือวิตกกังวล

● เคยเป็นโรคไบโพลาร์

● เคยเป็นโรควิกลจริต (psychosis)

● เคยเป็นโรคเบาหวาน หรือโรคเกี่ยวกับไทรอยด์ 

● มีคนในครอบครัวเคยเป็นโรคทางจิตเวช

● เคยเป็นโรคกลุ่มอาการก่อนมีประจำเดือน (premenstrual syndrome - PMS)

● มีประวัติเป็นเหยื่อความรุนแรงทางเพศ หรือมีความชอกช้ำทางจิตใจเกี่ยวกับเรื่องเพศ

● การตั้งครรภ์หรือการคลอดทำให้เกิดบาดแผลทางจิตใจ

● เคยสูญเสียทารกในครรภ์ หรือทารกเสียชีวิต 

● มีทารกที่ต้องเข้ารับการดูแลในแผนกบำบัดพิเศษทารกแรกเกิด (NICU)

● มีปัญหาด้านความสัมพันธ์

● มีปัญหาด้านการเงิน

● เป็นการตั้งครรภ์ในวัยรุ่น

● เป็นพ่อ/แม่เลี้ยงเดี่ยว

● ไม่ได้รับการสนับสนุนจากคนรอบข้าง

● ไม่ได้อยู่ในประเทศบ้านเกิด

● มีอุปสรรคในการให้นมลูก

หากคุณแม่มีปัจจัยเสี่ยงต่าง ๆ เหล่านี้หนึ่งข้อหรือมากกว่า พยายามสังเกตอารมณ์ตัวเองบ่อย ๆ และแจ้งให้เพื่อนและครอบครัวทราบเพื่อพวกเขาจะได้คอยช่วยสังเกตอาการของโรคซึมเศร้า นอกจากนี้ควรปรึกษาแพทย์ เมื่อได้รับความช่วยเหลืออย่างถูกต้องแล้ว ไม่ว่าใครก็สามารถป้องกันไม่ให้อาการแย่ลงและกลับมาเป็นปกติได้

ขอขอบคุณบทความเกี่ยวกับสุขภาพจิตของหญิงตั้งครรภ์และหลังคลอดนี้ถูกจัดทำขึ้นจากการร่วมมือและการสนับสนุนจาก PAM Foundation และ Mali Family Health เพื่อความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นสำหรับคุณพ่อคุณแม่และลูกน้อย

รับรองโดย

เกศสุภา จิระการณ์ (นักสุขภาพจิต)