ภาวะโรคจิตหลังคลอด (“PPP”)

ภาวะโรคจิตหลังคลอดเป็นอาการทางจิตเวชขั้นรุนแรงที่ต้องเข้ารับการรักษาอย่างเร่งด่วน

คุณแม่ 1 - 2 คนจาก 1,000 คนจะมีโอกาสเป็นโรคนี้และจะต้องการการสนับสนุนทางจิตใจหลังคลอด

ภาวะโรคจิตหลังคลอดคืออะไร

ภาวะโรคจิตหลังคลอด (Postpartum psychosis) คือความผิดปกติทางจิตเวชขั้นรุนแรงที่อาจเกิดขึ้นได้ฉับพลันหลังการคลอดบุตร มีลักษณะเด่นคือเกิดอาการสับสน หลงผิด ประสาทหลอน มีอารมณ์รุนแรง และอาจใช้ความรุนแรงได้ อาการอาจเกิดภายในสองสามวันไปจนถึงหลายสัปดาห์หลังการคลอด อาการอาจมีหลากหลายและอาจเปลี่ยนแปลงได้อย่างรวดเร็ว

อาการของภาวะโรคจิตหลังคลอด

คุณแม่แต่ละคนจะมีอาการแตกต่างกันไป แต่โดยรวมแล้วมักมีลักษณะดังนี้:

• ประสาทหลอน เช่นมองเห็น ดมกลิ่น รู้สึก หรือได้ยินเสียงที่ไม่มีอยู่จริง

• หลงผิด มีความคิดหรือความเชื่อที่ไม่เป็นความจริง เช่น คิดว่าคนอื่น ๆ จะทำร้ายลูก

• มีอารมณ์คึกคัก เช่น พูดเร็ว คิดมาก หรือคิดเร็วเกินไป

• มีอารมณ์เศร้า หมดแรง เช่น อารมณ์ซึมเศร้า ปลีกตัว ร้องไห้ หมดเรี่ยวแรง หรือมีปัญหาในการนอนหลับ

• มีอารมณ์คึกคักและซึมเศร้าสลับกันไป หรืออารมณ์เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว

• ขาดความยับยั้งชั่งใจ

• รู้สึกหวาดระแวง เช่น สงสัยผู้อื่น หรือรู้สึกหวาดกลัว

• อยู่ไม่สุข

• นอนไม่หลับ

• รู้สึกหวาดกลัวอย่างมากว่าตนเองจะเป็นแม่ที่ไม่ดี

• รู้สึกมึนงงอย่างมาก

• สับสน เช่น ไม่รู้ว่าอยู่ที่ไหน เวลาเท่าไร

• รู้สึกไม่ผูกพันกับทารก

• มีความคิดรุนแรง เช่น ได้ยินเสียงบอกให้ทำร้ายลูก

• มีความคิดอยากฆ่าตัวตาย

สาเหตุของภาวะโรคจิตหลังคลอด

ไม่มีใครทราบแน่ชัดว่าภาวะโรคจิตหลังคลอดเกิดจากอะไร แต่มีแนวโน้มว่าการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนครั้งใหญ่หลังคลอดอาจเป็นตัวกระตุ้น

อย่างไรก็ดี สิ่งที่สำคัญนั้นคือภาวะนี้ไม่ใช่ความผิดของคุณแม่ ไม่ว่าจะเป็นอาการต่างๆ หรือความคิดอยากทำร้ายลูก แต่อาการเกิดจากความผิดปกติทางร่างกาย (พันธุกรรมหรือฮอร์โมน) รวมไปถึงการเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อม (สถานการณ์ของคุณแม่มือใหม่)

ปัจจัยเสี่ยง

มีปัจจัยบางประการที่ทำให้คุณแม่มีความเสี่ยงต่อภาวะโรคจิตหลังคลอดมากขึ้นดังนี้:

• การได้รับวินิจฉัยว่าเป็นโรคไบโพลาร์ หรือโรคจิตเภท

• มีประวัติคนในครอบครัวมีความผิดปกติทางจิต โดยเฉพาะภาวะโรคจิตหลังคลอด (ถึงแม้ว่าผู้ป่วยจะไม่เคยมีประวัติความผิดปกติทางจิตมาก่อน)

• การได้รับวินิจฉัยว่ามีภาวะโรคจิตหลังคลอดจากการคลอดครั้งก่อนหน้า

• มีประวัติการใช้ยาเสพติด

• เป็นการตั้งครรภ์ที่ไม่ได้วางแผนมาก่อน

• เป็นการตั้งครรภ์ครั้งแรก

• มีน้ำนมไม่เพียงพอ

• มีปัญหาในการนอนหลับ

เมื่อไรที่ควรพบแพทย์

ภาวะโรคจิตหลังคลอดเป็นภาวะที่ต้องได้รับการรักษาอย่างเร่งด่วน เพราะอาการอาจแย่ลงอย่างรวดเร็วและเสี่ยงต่อความปลอดภัยของแม่และลูก หากคุณมีอาการต่าง ๆ ที่เข้าข่าย หรือรู้จักคนที่มีอาการเหล่านี้ควรติดต่อแพทย์ทันที หากยังไม่สามารถติดต่อแพทย์หรือไม่ทราบว่าต้องทำอย่างไรอาจติดต่อสายด่วนสุขภาพจิตได้ที่เบอร์โทร 1323

นอกจากนี้ควรแจ้งให้ครอบครัว คู่ครอง หรือเพื่อนที่ไว้ใจได้ทราบถึงสถานการณ์ทันที และหากลุ่มสนับสนุนสำหรับคุณแม่ที่เคยผ่านประสบการณ์นี้มาแล้ว

การวินิจฉัยโรค

แพทย์จะใช้เครื่องมือคัดกรองมาตรฐาน โดยถามคำถามเพื่อให้แน่ใจว่าผู้ป่วยมีภาวะโรคจิตหลังคลอดจริง โดยอาจถามคำถามเพื่อตรวจสอบุว่าผู้ป่วยมีปัจจัยต่อไปนี้หรือไม่:

• มีความคิดอยากฆ่าตัวตายหรือทำร้ายลูก

• มีประวัติโรคทางจิตเวช

• มีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคทางจิตเวช

• มีประวัติการใช้ยาเสพติด 

แพทย์จะพยายามตัดความเป็นไปได้ของการเป็นโรคอื่น และปัจจัยอื่นๆ ที่อาจส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลงของพฤติกรรม เช่นฮอร์โมนจากต่อมไทรอยด์ หรือการติดเชื้อหลังคลอด แพทย์อาจตรวจเลือดเพื่อวัดระดับฮอร์โมนจากต่อมไทรอยด์ ปริมาณเม็ดเลือดขาว และอาจทำการทดสอบอื่นๆ ที่อาจช่วยได้

การรักษาภาวะโรคจิตหลังคลอด

จิตแพทย์จะเป็นผู้ทำการรักษาโดยจะใช้ยาลดอาการซึมเศร้า ทำให้อารมณ์มั่นคงขึ้น และลดอาการโรคจิตลง หากผู้ป่วยยังไม่ตอบสนองต่อการรักษาก็อาจใช้การรักษาวิธีอื่น ๆ ต่อไป โดยแพทย์อาจแนะนำให้ใช้การรักษาด้วยไฟฟ้า (Electroconvulsive shock therapy - ECT) เป็นการส่งกระแสไฟฟ้าในปริมาณที่เหมาะสมเพื่อกระตุ้นสมองให้ปรับสารเคมีในสมองและปรับฮอร์โมนที่ออกฤทธิ์ในสมอง

นอกจากการใช้ยาและใช้กระแสไฟฟ้าแล้ว อาจมีการใช้จิตบำบัดและการทำจิตบำบัดแบบกลุ่มเข้ามาช่วยเสริมด้วย

ขอขอบคุณบทความเกี่ยวกับสุขภาพจิตของหญิงตั้งครรภ์และหลังคลอดนี้ถูกจัดทำขึ้นจากการร่วมมือและการสนับสนุนจาก Pranaiya & Arthur Magoffin Foundation และ Mali Family Health เพื่อความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นสำหรับคุณพ่อคุณแม่และลูกน้อย

รับรองโดยเกศสุภา จิระการณ์ (นักสุขภาพจิต)