ซึมเศร้าหลังคลอด
โรคซึมเศร้าหลังคลอดคืออะไร?
การได้เป็นพ่อแม่มักเป็นเรื่องน่าตื่นเต้นยินดี แต่ก็อาจทำให้รู้สึกเหนื่อยล้าได้มาก โดยเฉพาะสำหรับคุณพ่อคุณแม่มือใหม่
หากคุณแม่รู้สึกเศร้า โดดเดี่ยว มีอารมณ์ขึ้นลงอย่างรุนแรง หรือร้องไห้บ่อย ๆ คุณอาจมีอาการที่เรียกว่าโรคซึมเศร้าหลังคลอด
โรคซึมเศร้าหลังคลอด (postpartum depression) คืออะไร
โรคซึมเศร้าหลังคลอดเป็นรูปแบบหนึ่งของโรคซึมเศร้าที่เกิดกับคุณแม่หลังคลอดประมาณ 1 ใน 10 คน ส่วนใหญ่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน การเปลี่ยนแปลงของร่างกาย หรือการเปลี่ยนแปลงทางสังคม
ผู้เป็นโรคซึมเศร้าหลังคลอดจะมีความรู้สึกอย่างรุนแรง เช่นเศร้า โดดเดี่ยว อารมณ์แปรปรวนหรือมีความคิดหมกมุ่นที่จะทำร้ายตนเองหรือลูก
โรคซึมเศร้าหลังคลอดกับเบบี้บลูส์ต่างกันอย่างไร
มากกว่าครึ่งของคุณแม่มือใหม่ จะมีอาการเบบี้บลูส์หลังคลอด และประมาณ 15% จะเป็นโรคซึมเศร้าหลังคลอด ทั้งสองแบบจะมีอาการที่แสดงออกมาคล้ายกันดังต่อไปนี้
ร้องไห้บ่อย ๆ โดยไม่มีสาเหตุ
รู้สึกเศร้า หรือรู้สึกท่วมท้น
ไม่อยากอาหาร
มีปัญหาในการนอนหลับ
มีอารมณ์แปรปรวน
อาการทั้งสองแบบมักเริ่มแสดงออกในสัปดาห์แ รกหลังคลอด แต่อาการเบบี้บลูส์มักหายไปได้เองภายในสองสัปดาห์โดยไม่ต้องรักษา โรคซึมเศร้าหลังคลอดจะรุนแรงกว่าโดยมีอารมณ์ขึ้นลงสลับกัน ร้องไห้บ่อยทุกวัน หงุดหงิดง่ายและเหนื่อยล้า นอกจากนี้ยังมีความรู้สึกผิด วิตกกังวล อาจมีอาการเป็นเดือนๆ จนไม่สามารถดูแลทารกและตัวเองได้ ที่สำคัญอาจไม่สามารถหายได้จนกว่าจะได้รับการรักษาโดยผู้เชี่ยวชาญ
โรคซึมเศร้าหลังคลอดเกิดจากอะไร?
โดยพื้นฐานแล้วโรคซึมเศร้าหลังคลอดเกิดจากความไม่สมดุลของสารเคมีที่ทำหน้าที่ควบคุมการทำงานในร่างกาย ซึ่งการตั้งครรภ์และการคลอดทำให้ฮอร์โมนเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว
ปริมาณเอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรน ซึ่งเป็นฮอร์โมนสืบพันธุ์ของเพศหญิงจะเพิ่มขึ้นถึง 10 เท่าระหว่างการตั้งครรภ์ และจะลดลงอย่างรวดเร็วหลังการคลอด โดยฮอร์โมนจะลดลงเท่ากับก่อนตั้งครรภ์ภายใน 3 วันหลังคลอด
โดยทั่วไปแล้วภาวะซึมเศร้าหลังคลอดมักเกิดในช่วง 4 วันหลังการคลอด ดังนั้นจึงมีแนวโน้มสูงว่าเกิดจากการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วของฮอร์โมนที่กล่าวมา
ความเสี่ยงในการเกิดโรคซึมเศร้าหลังคลอด
นักวิจัยยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัดว่าโรคซึมเศร้าหลังคลอดเกิดจากอะไร แต่มีปัจจัยหลายอย่างที่อาจเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดโรคได้ เช่น:
มีประวัติการเป็นโรคซึมเศร้า หรือประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคซึมเศร้า หรือกลุ่มอาการรุนแรงก่อนมีประจำเดือน (premenstrual dysphoric disorder)
มีปัญหาเกี่ยวกับการตั้งครรภ์ เช่น ปัญหาทางสุขภาพ คลอดลำบาก หรือคลอดก่อนกำหนด
มีอายุต่ำกว่า 20 ปีหรือเป็นคุณแม่เลี้ยงเดี่ยว
มีทารกที่ต้องการการดูแลเป็นพิเศษ หรือทารกที่ร้องไห้บ่อย
มีปัญหาชีวิตคู่ หรื อความขัดแย้งในความสัมพันธ์
ขาดกำลังใจจากสังคมรอบข้าง
รู้สึกไม่แน่ใจกับการตั้งครรภ์
จะรู้ได้อย่างไรว่าเป็นโรคซึมเศร้าหลังคลอด
คุณมีโอกาสเป็นโรคซึมเศร้าหลังคลอดหากมีอาการต่อไปนี้หลังการคลอด และอาการคงอยู่มากกว่า 2 สัปดาห์:
รู้สึกเศร้าตลอดทั้งวัน
ร้องไห้บ่อย
ทานอาหารมากเกินไป หรือน้อยเกินไป
นอนมากหรือน้อยไป
ปลีกตัวออกจากครอบครัวและเพื่อนฝูง
ไม่รู้สึกผูกพันกับลูก
มีปัญหาในการทำกิจกรรมต่าง ๆ ในชีวิตประจำวัน รวมถึงการดูแลลูก
มีความรู้สึกผิด
กลัวจะเป็นแม่ที่ไม่ดี
กลัวอย่างมากที่จะทำร้ายตัวเองหรือทำร้ายทารก
หากมีความรู้สึกเหล่านี้ควรขอความช่วยเหลือทันที โรคซึมเศร้าหลังคลอดไม่เพียงแต่ส่งผลกระทบกับคุณแม่ แต่จะส่งผลต่อพัฒนาการทางร่างกาย สมอง และจิตใจของลูกน้อยอีกด้วย ควรปรึกษาคนที่คุณไว้ใจหรือขอความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญ โปรดทราบว่าโรคซึมเศร้าหลังคลอดสามารถรักษาให้หายได้ด้วยการใช้ยา การทำจิตบำบัดหรือการรับคำปรึกษา ถึงแม้จะอยู่ในช่วงให้นมลูกก็ตาม
ขอขอบคุณบทความเกี่ยวกับสุขภาพจิตของหญิงตั้งครรภ์และหลังคลอดนี้ถูกจัดทำขึ้นจากการร่วมมือและการสนับสนุนจาก PAM Foundation และ Mali Family Health เพื่อความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นสำหรับคุณพ่อคุณแม่และลูกน้อย
รับรองโดย
เกศสุภา จิระการณ์ (นักสุขภาพจิต)